Geïnspireerd door ‘onze’ aflevering Verborgen Museumschatten die in november 2017 op Omroep Gelderland te zien was, roepen wij dit jaar de Verborgen museumschat van de maand in het leven. Je raadt het al: iedere maand diepen wij een  verborgen museumschat op uit het depot om aan de bezoekers van het Stadskasteel te laten zien. De schatten worden tentoongesteld in een oude evacuatiekoffer uit de Eerste Wereldoorlog (een museumschat op zich) die in de hal van het Stadskasteel staat. Kom gauw eens langs om de verborgen museumschat te ontdekken!


September 2018

September is de sterfmaand van François Willem de Virieu (1789-1876), die naast kunstenaar en directeur van het postkantoor ook stadsarchitect van Zaltbommel was. Hij toverde de vestingwallen rondom de stad om tot een prachtig stadspark in de Engelse landschapsstijl, dat de komende jaren weer in ere wordt hersteld. Daarom deze maand twee verborgen museumschatten die aan hem hebben toebehoord die hij twee jaar voor zijn dood ontving.

Getuigschrift

In 1874 werd door de Geldersche Maatschappij van Landbouw een ‘Algemeene Tentoonstelling’ georganiseerd, waar deelnemers hun gegroeide gewassen tentoon konden stellen en daar prijzen mee konden winnen. De Virieu won dat jaar de eerste prijs voor de ‘schoonste collectie bloemen en sierplanten’. Dit prachtig versierde getuigschrift doet vermoeden dat zulke tentoonstellingen spectaculair waren om te bezoeken.

Medaille

De bijbehorende zilveren medaille is gegraveerd met de tekst: ‘Afdeeling Bommelerwaard Aan F.W. de Virieu te Zaltbommel 1e Prijs voor Bloemen en Sierplanten’. De voorkant is versierd met het gekroonde wapen van Gelderland tussen twee lauwertakken.


Augustus 2018

Van 11 tot 18 augustus is het weer zover: dan vieren we de Bommelweek in Zaltbommel! Deze maand staan de (wat recentere) verborgen museumschatten in het teken van dit jaarlijks terugkerende evenement.

Het waren de decennia vóór het internet en smartphones. Affiches en stickers werden ingezet in plaats van de websites en social media waar we nu voornamelijk al ver van tevoren gebruik van kunnen maken.

Affiche met aankondiging van de Bommelweek van 1970

Sticker met aankondiging van de braderie van 1986


Juli 2018

In de maand juli was de verborgen museumschat in verband met de vakantie zelf ook even op vakantie.


Juni 2018

De Verborgen Museumschatten van de maand juni staan in het teken van leven en dood.

Pijp met Caritas Romana (Romeinse liefdadigheid) voorstelling

Deze versierde pijp van rond 1840 heeft een stenen kop, een steel van rozenstok, een mondstuk van ebbenhout (zwart, zoals het haar van Sneeuwwitje) en een koperen dop en ketting. Op de dop staat een voorstelling van de Romeinse legende over vader Cimon en dochter Pero. De oude uitgehongerde Cimon zit in de gevangenis vastgeketend en ter dood veroordeeld. Hij is gedoemd een hongerdood te sterven. Zijn dochter Pero bezoekt hem en laat hem drinken aan haar borst. Haar voedzame moedermelk geeft hem opnieuw levenskracht. Het verhaal grijpt de stadsmagistraat zo aan dat hij Cimon onmiddellijk vrijlaat. De rest van zijn leven mag hij op kosten van de staat leven en hoeft hij geen honger meer te lijden.

Lijkenprikker of levenswekker

Een nare gedachte: levend begraven worden. Dat schijnt vroeger regelmatig per ongeluk te zijn voorgekomen of het werd in ieder geval gevreesd. Gelukkig hadden ze daar wat voor: een zogenaamde lijkenprikker of levenswekker. Het Stadskasteel heeft een 19de-eeuws exemplaar in de collectie. Het is een koker gemaakt van ebbenhout waarin een strak gewonden veer zit met aan het uiteinde een stukje lood met scherpe naalden. Daarmee kon de overledene geprikt worden zodat er kon worden vastgesteld of de persoon daadwerkelijk aan een reis naar de ‘overzijde’ begonnen was. Want anders zou je natuurlijk wel op het prikken van de naalden hebben gereageerd…

 


Mei 2018

In de maand mei staan we stil bij de Tweede Wereldoorlog. Als Verborgen Museumschatten deze maand verschillende voorwerpen uit deze periode.

Houten herinneringsbordje

Gemaakt door Jan van Mill voor zijn ouders tijdens zijn krijgsgevangenschap in 1943 in Stalag XII-d, een krijgsgevangenkamp dat op de Petrisberg in het Duitse Trier lag. In dit kamp werden Nederlandse, Franse, Servische en Poolse militairen gevangen gehouden. Jan werd geboren op 25 augustus 1916 in Rossum.

Twee houten buttons 

Eén met appeltjes van oranje en de kleuren van de Nederlandse vlag en op de tweede de Nederlandse vlag met een opkomende zon en twee takken. Ze zijn gemaakt voor de bevrijdingsfeesten na de oorlog in 1945.

Een stuk zeep

Een stuk zeep van het Amerikaanse Rode Kruis uit 1945 met op de voorkant Gift of the American People en op de achterkant Through the American Red Cross. Tijdens de oorlog was er een ernstig tekort aan levensmiddelen maar ook hygiënische producten zoals zeep. Vanuit Amerikaanse en Britse vliegtuigen werden voedselpakketten gedropt om de Nederlandse bevolking te helpen. 


April 2018

De hele maand april organiseert het Stadskasteel een grote verkoopexpositie van het oeuvre van kunstenaar Duncan Obreen (1945-2010). Deze maand hebben we twee museumschatten die prachtig aansluiten bij deze expositie.

Heel toevallig vonden wij onlangs tussen een stapeltje boeken in een hoekje van het depot het proefschrift van de vader van de kunstenaar. Hendrik Tjaard Obreen schreef dit in 1956 met als titel Dijkplicht en waterschappen aan Frieslands westkust.

Na enig speurwerk ontdekten we nóg iets in het depot dat van Hendrik Tjaard Obreen is geweest: een kwartiermuts van de vrijwillige burgerwacht van Zaltbommel. Aan de binnenrand van de muts staat ‘H.T. Obreen’. De Bommelse burgerwacht heeft bestaan van 1914 tot 1947 en was opgericht om op te treden tegen ‘revolutionaire woelingen’. Ter verlevendiging van de geschiedenis hebben we er een familiefoto van de Obreens tussen gelegd.


Maart 2018

Je zou het niet niet geloven met het koude weer van de laatste dagen, maar eind deze maand wordt het toch echt weer lente. En een paar dagen nadat de lente haar intrede doet, kunnen we de klok weer een uurtje vooruit zetten. Om het komende seizoen in te luiden hebben we deze maand twee bijpassende verborgen museumschatten opgezocht in het depot:

Houtgravure van de Sint-Maartenskerk

Deze houtgravure is rond 1924 gemaakt door Reinhart van der Pant die in 1886 in Zaltbommel geboren werd. Hij verhuisde later naar Den Haag en was architect van beroep. Op de gravure, die de lente uitbeeldt, is de toren van de Sint-Maartenskerk vanaf het zuiden te zien met op de voorgrond de stadsmuur en daarop een theehuisje. Houtgravures worden gemaakt met een blok hout waarin de delen die wit moeten blijven worden weggestoken met een burijn.

Horloge met ketting

Dit horloge komt uit de eerste helft van de 18e eeuw en is gemaakt in Engeland. Het heeft een zilveren horlogekast met een geëmailleerde wijzerplaat waarop de uren op Romeinse wijze en de minuten op Arabische wijze zijn aangebracht. De tijd wordt door opengewerkte gouden wijzers aangewezen. De ketting bestaat uit ijzeren schakels, afwisselend rond en ovaal en er zit een koperen sleuteltje aan waarmee het uurwerk kan worden opgewonden.


Februari 2018

Vanaf 9 februari beginnen de Olympische Winterspelen in Pyeongchang, Zuid-Korea. Hoewel de  schaatsen van de sporters er inmiddels heel wat anders uitzien, zijn deze oude exemplaren voor deze maand wel een toepasselijke museumschat. Dit is een Fries model met ijzeren glijders die aan de voorzijde omhoog zijn gebogen. Er zitten houten voetsteunen op met aan de achterzijde koperen haksteunen en twee gaten voor leren riemen om ze mee vast te binden. Op zulke schaatsen zwierden de mensen in de negentiende-eeuwse winters over de bevroren singels van Zaltbommel.


Januari 2018

Een prachtig versierde nieuwjaarswens: een voorloper van de kerstkaart, uit 1783

en een negentiende-eeuwse klepper/klapspaan: een muziekinstrument dat onder meer gebruikt werd om het nieuwe jaar in te luiden en van oorsprong bedoeld was om boze geesten te verdrijven die het nieuwe jaar zouden kunnen verpesten. Wij hebben er (voorzichtig) mee geklepperd, dus we kunnen iedereen met een gerust hart een gelukkig nieuwjaar wensen!